Dzięki dwóm równoległym wystawom w Wielkiej Brytanii oraz we Włoszech, które odbyły się w zeszłym roku, a także zbierającej fenomenalne recenzje ekranizacji książki Lindy Rosenkrantz Peter Hujar’s Day (w roli Hujara Ben Whishaw) prace nowojorskiego artysty, który zmarł w 1987 r. na zapalenie płuc spowodowane osłabieniem odporności wywołanym przez AIDS, mają szansę pojawić się w świadomości szerszej publiczności i wyjść poza artystyczno-kolekcjonerską, hermetyczną bańkę. Trudne dzieciństwo Hujara pozostawiło traumę, którą nosił w sobie do końca życia. Do ostatnich dni pozostał jednak artystą pełnym duchowości, wrażliwości i empatii.

Nie reżyserował swoich zdjęć. Sztuczność świata mody, w którym przez jakiś czas pracował, obrzydziła mu ten rodzaj fałszowania rzeczywistości i powielania zakłamania w me- diach masowych. W swojej twórczości kiero- wał się jedną zasadą: żadnego pozowania. Do każdego zdjęcia podchodził z niespotykaną czułością. Czekał na konkretny moment czy intrygującą pozycję fotografowanej osoby, na wzrok obserwowanego zwierzęcia. Nie miał pieniędzy, dlatego odbitki robił w ciemni we własnym mieszkaniu, maksymalnie w jednym egzemplarzu.

Hujar nigdy nie poznał swojego ojca. Początkowo wychowywali go przemocowi dziadkowie – ukraińscy emigranci, podczas gdy matka alkoholiczka pracowała jako kelnerka na dolnym Manhattanie. Po ukończeniu szkoły średniej na początku lat 50. XX w. Hujar pracował jako asystent fotografów dla komercyjnych magazynów. Po wielu latach zagłuszania swojego artystycznego instynktu, całkowicie wypalony i pozbawiony środków do życia, zrezygnował ze świata mody i zdecydował o opuszczeniu głównego nurtu, do którego ustawiały się żądne sławy kolejki fotografów. Nie czuł żadnego związku z uniwersum, które kreowały pisma takie jak „GQ” czy „Harper’s Bazaar”, dla których wcześniej pracował. W swoim studiu na poddaszu w nowojorskiej dzielnicy East Village zdecydował ostatecznie o wybraniu innej drogi. Fascynowało go to, co widział zarówno w galeriach sztuki, jak i na ulicach Nowego Jorku. W 1967 r. uczęszczał na kurs mistrzowski prowadzony przez Richarda Avedona, którego fotografię bardzo cenił, ale nigdy nie chciał być tak sławny. Zaprzyjaźnił się z Susan Sontag, która napisała wstęp do jego albumu Portraits in Life and Death. Intymne fotografie Hujara są o tym, co pomiędzy: o tym, co pomiędzy: pomiędzy życiem a śmiercią, pomiędzy kulturowymi i społecznymi rolami, pomiędzy wszelkimi normatywnymi kategoriami. Pokazywał „normalne” twarze odmieńców, „ludzkie” twarze zwierząt, „śpiące” twarze zwłok pochowanych w katakumbach w Palermo.

W ubiegłym roku odbyły się dwie wystawy przypominające szerszej publiczności twórczość Hujara. Londyńska Peter Hujar – Eyes Open in the Dark w Raven Row oraz Peter Hujar. Performance and Portraiture / Italian Journeys w Centro Pecci w toskańskim Prato. Pierwsza skupiała się na późniejszym rolami, pomiędzy wszelkimi normatywnymi okresie jego twórczości, prezentowała prace zrobione po wyjściu z głębokiej depresji w 1976 r. Na drugiej zobaczyliśmy zdjęcia z trzech pobytów artysty we Włoszech, m.in. we Florencji, twarze zwłok pochowanych w katakumbach w Palermo i Neapolu. Fotografie Hujara są niczym zamrożone, przykuwające uwagę momenty. Momenty bez czasu, liminalne. Momenty zagubienia w myślach, ciszy. Chciałbym, żeby mówiło się o mnie szeptem – powiedział kiedyś Hujar.am